Mental arifmetika nima: necha yoshdan va 12 oyda nima o'rganiladi

Mental arifmetika — bolani avval abakusda (uning yaponcha varianti soroban deb ataladi) hisoblashga, keyin esa abakusni ko'z oldiga keltirib, xayolan hisoblashga o'rgatadigan usul. Odatda 5 yoshdan boshlanadi: bu yoshda ko'p bolalar 10 gacha sonlarni biladi va toshlarni barmoq bilan bemalol sura oladi. Savod o'quv markazida kurs 12 oy davom etadi, darslar haftasiga 2 marta, 90 daqiqadan.

Quyida abakus qanday ishlashi, qaysi yoshda boshlagan ma'qul ekani, bir yillik dastur qanday bosqichlardan iboratligi va usul nimani bermasligi haqida ochiq gaplashamiz. «Kichik do'st» va «katta do'st» formulalari misollar bilan tushuntirilgan.

Abakus qanday tuzilgan va qayerdan kelgan

Abakus — ramka ichidagi bir nechta vertikal tayoqcha va ularga terilgan toshlar (munchoqlar). Tayoqchalarni gorizontal to'siq ikkiga bo'ladi:

• yuqorida bitta tosh — uning qiymati 5;
• pastda to'rtta tosh — har birining qiymati 1.

Tosh to'siq tomon surilgandagina hisobga olinadi. Masalan, bitta tayoqchada 3 sonini ko'rsatish uchun pastdagi uchta tosh to'siqqa ko'tariladi. 7 uchun yuqoridagi tosh pastga tushiriladi (5) va pastdagi ikkita tosh ko'tariladi (2). Bir tayoqchada 0 dan 9 gacha istalgan son shu tarzda yoziladi.

Tayoqchalar xonalarga mos keladi: bittasi birlar xonasi deb olinadi, uning chapidagisi — o'nlar, undan keyingisi — yuzlar. Shuning uchun abakusda ko'p xonali sonlar bilan ham ishlash mumkin.

Hisob taxtalari qadimda ko'p xalqlarda bo'lgan. Bugungi abakus Xitoy suanpanidan kelib chiqqan: unda har bir tayoqchada yuqorida ikkitadan, pastda beshtadan tosh bo'ladi. Yaponiyada esa uning soddalashtirilgan ko'rinishi — soroban shakllangan; bugungi sorobanda yuqorida bitta, pastda to'rtta tosh bor. Mental arifmetikada odatda aynan shunday abakus ishlatiladi, chunki unda har bir son faqat bitta usulda yoziladi va bolaga uni ko'z oldiga keltirish oson.

Necha yoshdan boshlash kerak

Guruhlarga 5 yoshdan qabul qilinadi. Lekin yoshdan ko'ra bolaning tayyorligi muhimroq. Uchta belgiga qarang:

1. Sonlarni biladi. 10 gacha sanaydi, raqamlarni taniydi va qaysi son katta, qaysi biri kichik ekanini ajrata oladi.
2. Bir ishga diqqatini jamlay oladi. Dars 90 daqiqa davom etadi, shuning uchun bola o'qituvchini tinglab, topshiriqni oxirigacha bajarishga biroz o'rgangan bo'lishi kerak.
3. Barmoqlari epchil. Mayda toshni bosh va ko'rsatkich barmoq bilan surish uchun mayda motorika kerak. Tugmalarini o'zi qadashi, qalamni to'g'ri ushlashi, mayda detalli konstruktor yig'ishi — yaxshi belgi.

Agar bu belgilardan biri hali bo'lmasa, bir necha oy kutish ham xato emas. 8–10 yoshda boshlash ham kech emas: katta bolalar qoidalarni tezroq tushunadi, faqat ular ham xayolan hisoblashga muntazam mashq orqali o'tadi. Bolangizning yoshi va darajasiga qaysi guruh mos kelishini call-markazdan aniqlashingiz mumkin: +998 78 113 93 39.

12 oylik dastur bosqichma-bosqich

Dastur sakkiz bosqichdan iborat va ular shu tartibda o'tiladi.

1. Abakus bilan tanishuv va barmoq texnikasi. Bola sonlarni abakusda terishni va qaysi tosh qaysi barmoq bilan surilishini o'rganadi. To'g'ri texnika keyingi bosqichlarda tezlikka ta'sir qiladi.
2. Qo'shish va ayirish: bir xonali sonlar. Formulasiz oddiy misollar: 2 + 1, 6 + 3, 8 − 5.
3. Do'stlar va aka-uka qoidalari. Tayoqchada tosh yetmay qolganda qo'llanadigan formulalar. Bu kursning asosiy qismi, quyida misol bilan ko'rib chiqamiz.
4. Ikki va uch xonali sonlar bilan amallar. Bir nechta tayoqcha bilan ishlash, o'nlar va yuzlar xonasiga o'tish.
5. Xayolan hisoblashga o'tish. Bola abakusni ko'z oldiga keltirib, toshlarni xayolida suradi. Ko'p bolalar bu bosqichda barmoqlarini havoda qimirlatib turadi — bu odatiy hol.
6. Ko'paytirish. Bu bosqich ko'paytirish jadvaliga tayanadi.
7. Bo'lish. Ko'paytirish ko'nikmasiga tayangan holda bo'lish amallari.
8. Tezlik va diqqat mashqlari. O'rganilgan hamma amallar aralash misollarda va vaqt bilan.

Bir yilda o'quvchi abakusda to'rt amalni bosqichma-bosqich o'zlashtiradi va shu bilan birga xayolan hisoblashni ham o'rganadi.

«Kichik do'st» va «katta do'st»: formulalar misolda

Formulalar bitta muammoni hal qiladi: tayoqchada kerakli miqdorda bo'sh tosh qolmagan. Shunda bola sonni to'g'ridan-to'g'ri qo'sha olmaydi va uni «do'sti» orqali qo'shadi.

Nomlar metodikadan metodikaga (markazdan markazga) farq qiladi. 5 bilan bog'liq qoida ko'pincha «kichik do'st» yoki «aka-uka», 10 bilan bog'liq qoida esa «katta do'st» yoki shunchaki «do'stlar» deb ataladi. Mohiyat bir xil.

Kichik do'st: 5 gacha to'ldirish

Yig'indisi 5 bo'lgan juftliklar kichik do'stlar: 1 va 4, 2 va 3. Misol: 4 + 3.

1. Tayoqchada 4 turibdi: pastdagi to'rtala tosh ko'tarilgan.
2. Yana 3 qo'shish kerak, lekin pastda bo'sh tosh qolmagan.
3. 3 ning kichik do'sti — 2. Demak, 3 ni qo'shish = 5 ni qo'shib, 2 ni olib tashlash.
4. Yuqoridagi toshni tushiramiz (+5), pastdagi ikkita toshni pastga tushiramiz (−2).
5. Tayoqchada 5 va 2 qoldi — javob 7.

Ayirishda ham xuddi shunday: 7 − 3 misolida pastda faqat ikkita tosh ko'tarilgan, shuning uchun 5 ni olib tashlab, 2 ni qo'shamiz va 4 hosil bo'ladi.

Katta do'st: 10 gacha to'ldirish

Yig'indisi 10 bo'lgan juftliklar katta do'stlar: 1 va 9, 2 va 8, 3 va 7, 4 va 6, 5 va 5. Misol: 7 + 5.

1. Birlar tayoqchasida 7 turibdi: yuqoridagi tosh tushirilgan, pastdagi ikkita tosh ko'tarilgan.
2. Yana 5 qo'shish kerak, lekin yuqoridagi tosh allaqachon band.
3. 5 ning katta do'sti — 5. Demak, 5 ni qo'shish = 5 ni olib tashlab, 10 ni qo'shish.
4. Birlar tayoqchasida yuqoridagi toshni ko'taramiz (−5), keyin o'nlar tayoqchasida pastdagi bitta toshni ko'taramiz (+10).
5. O'nlarda 1, birlarda 2 — javob 12.

Keyinroq ikkala qoida birga ishlaydigan aralash misollar keladi. Masalan, 5 + 6 da birlardan 4 ni olib tashlash kerak bo'ladi, lekin pastda ko'tarilgan tosh yo'q — shunda 4 kichik do'st orqali olib tashlanadi. Bunday misollarga oddiy formulalar avtomatik bo'lib qolgandan keyin o'tiladi.

Uyda 10 daqiqalik mashq

Formulalar tushunish bilan emas, takrorlash bilan mustahkamlanadi. Har kuni 10 daqiqa mashq qilish haftada bir marta bir soat o'tirishdan foydaliroq. Taxminiy tartib:

1. 2 daqiqa — barmoq mashqi. 0 dan 9 gacha sonlarni abakusda terib, tozalash. Pastdagi toshlar bosh barmoq bilan ko'tariladi, ko'rsatkich barmoq bilan tushiriladi, yuqoridagi tosh esa ko'rsatkich barmoq bilan suriladi.
2. 5 daqiqa — shu haftaning qoidasi. Guruhda hozir o'tilayotgan formulaga 8–10 ta misol.
3. 3 daqiqa — abakussiz. Agar bola xayolan hisoblash bosqichiga yetgan bo'lsa, ko'zini yumib 2–3 ta oson misolni xayolan yechadi.

Tezlikka emas, to'g'rilikka qarang. Bola charchasa yoki xafa bo'lsa, mashqni ertaga davom ettiring — majburlash qiziqishni so'ndiradi.

Mental arifmetikaning foydasi: nimani rivojlantiradi

Hisoblash tezligi ko'zga birinchi tashlanadigan natija, lekin mashg'ulotlarda bir nechta ko'nikma birga ishlaydi:

• Diqqatni uzoq ushlab turish. Bitta misolda ketma-ket bir nechta son keladi; bittasini o'tkazib yuborsa, javob noto'g'ri chiqadi. Shu tariqa bola diqqatini oxirigacha ushlab turishga o'rganadi.
• Sonlarni xotirada ushlab turish. Xayolan hisoblaganda oraliq natija hech qayerga yozilmaydi — uni ko'z oldidagi abakusda saqlab turish kerak.
• Hisoblash tezligi. Formulalar avtomatik bo'lib qolganda bola har bir qadam ustida o'ylanib o'tirmaydi.
• Bir vaqtda ikki ishni bajarish. Masalan, o'qituvchi aytayotgan sonlarni eshitib, ayni paytda hisobni xayolda davom ettirish. Mental arifmetikada bunday «diktant» mashqlari keng tarqalgan.

Bu ko'nikmalar boshqa darslarda ham asqotishi mumkin. Lekin har bir bola o'z sur'atida o'sadi va natijani foiz yoki ball bilan va'da qilish to'g'ri bo'lmaydi.

Zarari bormi va nimani bermaydi — ochiq gap

Mental arifmetika foydali mashq, lekin uni sehrli usul deb bo'lmaydi. Usulning o'zidan zarar borligi ma'lum emas, ammo uning chegaralarini ota-onalar avvaldan bilgani yaxshi:

• Maktab matematikasining o'rnini bosmaydi. Abakus hisoblashni o'rgatadi, matnli masalani tushunish, mantiqiy mulohaza, kasrlar va geometriya esa boshqa ko'nikmalar. Ularni maktab darsi va uy vazifasi beradi.
• Bolani «daho» qilmaydi. Tez hisoblash va matematikani chuqur tushunish — bir narsa emas. Usul asosan hisoblash ko'nikmasini mashq qildiradi.
• Muntazam mashqsiz ko'nikma so'nadi. Musiqa asbobini chalishdagi kabi: bir necha oy tanaffus qilinsa, tezlik va aniqlik pasayadi. Kurs tugagach ham vaqti-vaqti bilan mashq qilib turish kerak.
• Hamma bolaga birdek yoqmaydi. Ba'zi bolalar bir xil mashqlardan tez zerikadi. Birinchi darsdan keyin bolaning munosabatiga e'tibor bering.
• Ortiqcha yuklama — asosiy real xavf. Maktab, to'garaklar va uyda har kuni vaqtga poyga bolani tez charchatadi.

Dars formati va narxi Toshkentda

Savod o'quv markazida mental arifmetika kursi quyidagicha:

• Davomiyligi: 12 oy.
• Darslar: haftasiga 2 marta, har biri 90 daqiqa.
• Guruh: 15 bola.
• Yosh: 5 yoshdan.
• Narxi: oyiga 560 000 so'm, to'liq kurs 6 720 000 so'm.

Markazning Toshkentdagi 12 ta filiali har kuni 08:00 dan 18:00 gacha ishlaydi. Mental arifmetika guruhi qaysi filialda borligini call-markazdan so'rang: +998 78 113 93 39. Manzillar filiallar sahifasida.

Boshqa markazlar bilan solishtirayotgan bo'lsangiz, faqat oylik narxga emas, kurs necha oy davom etishi, haftasiga nechta dars bo'lishi va guruh hajmiga ham qarang: bir xil oylik to'lovda haftasiga 2 ta va 3 ta dars — har xil narsa.

Birinchi dars bepul — bola usul o'ziga yoqadimi-yo'qmi, shu darsda sinab ko'radi; kurs haqida batafsil kurs sahifasida.

Ko'p beriladigan savollar

Mental arifmetika maktab matematikasiga xalaqit beradimi?

Odatda yo'q — u maktab matematikasini to'ldiradi. Faqat bola ba'zan javobni xayolda topib, yechim qadamlarini yozmay qo'yadi — unga yechimni maktab o'qituvchisi talab qilganidek yozishni ham o'rgating.

Natija qachon ko'rinadi?

Abakusda hisoblash ko'nikmasi kursning dastlabki bosqichlarida shakllanadi. Xayolan hisoblash abakus bosqichidan keyin keladi va ko'p jihatdan muntazam mashqqa bog'liq, shuning uchun aniq muddatni va'da qilib bo'lmaydi.

Mental arifmetikaning zarari bormi?

Usulning o'zidan zarar borligi ma'lum emas. Haqiqiy xavf — bolani haddan tashqari yuklash va uyda tezlik uchun bosim o'tkazish. Mashg'ulot bolaga yoqsa va uni charchatmasa, u foydali mashq bo'lib qoladi.

Mental arifmetika va til kursini birga olib borsa bo'ladimi?

Ha, agar hafta ortiqcha to'lib ketmasa va bolaga dam olish hamda o'yin uchun vaqt qolsa. Savod markazida ingliz tili va rus tili guruhlariga 7 yoshdan qabul qilinadi.

Abakus va soroban bir narsami?

Abakus — toshli hisob ramkasining umumiy nomi. Soroban — uning yaponcha varianti: yuqorida bitta, pastda to'rtta tosh. Mental arifmetikada ko'pincha aynan shu variant ishlatiladi.