Arab tilini o'rganish nima uchun kerak: ish, sayohat va savdo

Arab tilini o'rganish nima uchun kerak? Asosan ish, sayohat va savdo uchun: bu til 20 dan ortiq davlatda rasmiy til, unda 300 milliondan ortiq kishi gapiradi va u BMTning oltita rasmiy tilidan biri. O'zbekistonda yashovchi uchun uning amaliy foydasi turizm, logistika, savdo, tarjima va diplomatiyada ko'rinadi. Birlashgan Arab Amirliklarida esa asosiy ish tili ingliz tili, arab tili u yerda qo'shimcha ustunlik beradi.

Quyida arab tili qayerda haqiqatan kerak bo'lishi va qayerda usiz ham bemalol ishlash mumkinligi haqida ochiq yozamiz — va'dalarsiz va oshirib yubormasdan.

Arab tili nima uchun kerak va u qanchalik keng tarqalgan

Arab tili Shimoliy Afrikadan Fors ko'rfazigacha cho'zilgan hududda rasmiy til. Arab davlatlari ligasiga 22 ta davlat a'zo: g'arbda Marokash va Tunisdan tortib sharqda BAA, Qatar va Ummongacha.

Bitta muhim jihatni boshidanoq bilib qo'ygan ma'qul. Kitob, gazeta, yangiliklar va rasmiy hujjatlarda barcha arab davlatlari bitta adabiy til — fushadan foydalanadi. Kundalik nutq esa mintaqaga qarab o'zgaradi: Qohiradagi so'zlashuv Dubaydagidan, Dubaydagisi esa Rabotdagidan farq qiladi. Shuning uchun o'rganish odatda adabiy tildan boshlanadi — u hamma mamlakatda tushuniladi.

Arab tili qaysi kasblarda qo'l keladi

«Arab tilini bilgan odam qayerda ishlaydi?» degan savolga to'g'ri javob shunday: tilning o'zi kasb emas, u kasbga qo'shiladigan ko'nikma. Arab tili quyidagi sohalarda ko'proq qo'l keladi:

• Tarjima byurolari. Shartnomalar, ma'lumotnomalar, ishonchnomalar va boshqa hujjatlar tarjimasi. Bu yerda grammatikani chuqur bilish va aniqlik talab qilinadi.
• Turizm. Gid, mehmonxona, aviakompaniya yoki turoperator xodimi. Arab davlatlaridan O'zbekistonga keladigan sayyohlar bilan ishlash ham, o'zbek sayyohlarini arab mamlakatlariga olib borish ham shu sohaga kiradi.
• Logistika va eksport-import. Yuk tashish, bojxona hujjatlari, yetkazib beruvchi bilan yozishmalar. Shartnoma ko'pincha ingliz tilida tuziladi, lekin hamkor bilan uning tilida gaplasha oladigan xodim muloqotni osonlashtiradi.
• Diplomatiya va xalqaro tashkilotlar. Elchixonalar, vakolatxonalar va xalqaro tuzilmalar. Bu yerda odatda oliy ma'lumot va ikki-uch chet tili so'raladi.
• Jurnalistika va sharqshunoslik. Arab matbuoti, ilmiy maqolalar va arxiv hujjatlarini asl tilda o'qish, tahlil va tadqiqot ishlari.
• IT va lokalizatsiya. Ilova, sayt va o'yinlarni arab tiliga moslashtirish: interfeys tarjimasi, matnni o'ngdan chapga to'g'ri joylashtirish, sifatni tekshirish.

Ochiq aytish kerak: bu sohalarning deyarli hammasida arab tili ingliz tili va aniq kasb bilan birga ishlaydi. Faqat arab tilini bilish ish topish uchun yetmaydi. Ish bozorida ko'proq qo'l keladigan jamlanma — kasb (logist, menejer, dasturchi, gid) + ingliz tili + arab tili.

Dubayda ishlash uchun arab tili kerakmi

Qisqa javob: ko'p hollarda majburiy emas. BAA aholisining katta qismini chet elliklar tashkil qiladi, shuning uchun mehmonxona, savdo, qurilish, IT va xizmat ko'rsatish sohalarida ish tili — ingliz tili. Ish e'lonlarida ham birinchi navbatda ingliz tili so'raladi.

Arab tili quyidagi holatlarda ustunlik beradi:

• mahalliy mijozlar bilan bevosita ishlaganda;
• davlat idoralari bilan bog'liq lavozimlarda va hujjat yuritishda;
• Misr, Iordaniya va boshqa arab davlatlaridan kelgan hamkasblar va hamkorlar bilan muloqotda;
• ko'chmas mulk, sug'urta va savdoda, mijoz bilan uning o'z tilida gaplashish muhim bo'lganda.

Shuning uchun BAAda ishlashni rejalashtirayotgan odamga maslahatimiz oddiy: avval ingliz tilini ish darajasiga olib chiqing, keyin arab tilini qo'shing. Ikki tilni bilgan nomzod ko'proq lavozimlarga ariza topshira oladi — lekin hal qiluvchi omil baribir kasb va tajriba bo'lib qoladi.

Sayohat va savdo: Misr, BAA, Iordaniya va boshqalar

Sayohat uchun tanlanadigan arab mamlakatlari orasida Misr, BAA, Iordaniya, Ummon, Qatar, Marokash va Tunis bor. Kurort hududlarida arab tilisiz ham bemalol yurish mumkin: mehmonxonalarda ingliz tili yetarli, Misrning kurort shaharlarida esa ko'pincha rus tilini ham tushunishadi.

Arab tili kurortdan tashqariga chiqqanda kerak bo'ladi:

• bozorda narx so'rash va savdolashishda;
• taksida manzilni tushuntirishda;
• kichik shaharlarda, muzey va tarixiy yodgorliklar atrofida — u yerlarda inglizcha biladiganlar kamroq;
• menyu, e'lon va yo'l ko'rsatkichlarini o'qishda.

Iordaniyadagi Petraga yoki Ummon tog'lariga mustaqil boradigan sayyoh uchun hatto alifbo va bir necha o'nlab kundalik so'zni bilish ham yo'lda ancha qulaylik beradi. Marokash va Tunisda esa kundalik nutq adabiy tildan ayniqsa kuchli farq qiladi, fransuz tili ham keng qo'llaniladi — buni sayohatdan oldin bilib qo'ygan yaxshi.

Savdoda vaziyat boshqacha. Arab davlatlariga mahsulot sotadigan yoki ulardan xarid qiladigan tadbirkor uchun tijorat xatlari, narx takliflari va muzokaralar muhim. Hamkor bilan uning tilida bir-ikki jumla gaplashish muzokarada iliqroq muhit yaratadi. Hujjat va yozishmalarni tarjimonsiz o'qiy olish esa xato va tushunmovchilik xavfini kamaytiradi.

Fan va adabiyot: al-Xorazmiydan «Ming bir kecha»gacha

Arab tili ko'p asrlar davomida ilm-fan tili bo'lgan va bunga hozirgi O'zbekiston hududidan chiqqan olimlar ham katta hissa qo'shgan.

• Al-Xorazmiy — Xorazmda tug'ilgan olim, asarlarini arab tilida yozgan. «Algebra» so'zi uning kitobi nomidagi «al-jabr» so'zidan, «algoritm» esa ismining lotincha yozilishidan kelib chiqqan.
• Abu Rayhon Beruniy — astronomiya, geografiya, matematika va mineralogiyaga oid asarlarining ko'pini arab tilida yozgan. Yer o'lchamlarini hisoblash bo'yicha ishlari bilan ham tanilgan.
• «Ming bir kecha» — Shahrizoda aytib beradigan ertaklar to'plami, jumladan Sindbod dengizchining sarguzashtlari. Bu hikoyalar dunyoning ko'plab tillariga tarjima qilingan.
• Najib Mahfuz — misrlik yozuvchi, 1988-yilda adabiyot bo'yicha Nobel mukofotini olgan. Uning Qohira hayoti haqidagi romanlari bugun ham o'qiladi.

Arab tilini yaxshi bilgan odam bu asarlarning bir qismini asl tilida o'qiy oladi. Sharqshunoslik, tarix yoki fan tarixi bo'yicha ilmiy ish qilmoqchi bo'lganlar uchun esa arab tili shunchaki qo'shimcha emas, balki asosiy vosita.

Yangi yozuv o'rganishning foydasi

Arab tilida o'ngdan chapga yoziladi, harflar bir-biriga ulanadi va ko'p harflar so'zdagi o'rniga qarab shaklini o'zgartiradi. Bundan tashqari, arab tilida o'zbek va rus tillarida bo'lmagan tovushlar bor — masalan, ع («ayn») va ح kabi tomoqning chuqur qismida hosil bo'ladigan undoshlar.

Bunday yozuvni o'rganish umumiy foyda beradi:

• Diqqat. Faqat nuqtalar soni va joyi bilan farq qiladigan harflarni ajratish ko'zni mayda tafsilotlarga o'rgatadi.
• Xotira. Harflarning to'rttagacha shakli va yangi tovushlar muntazam takrorlashni talab qiladi.
• Eshitish. Bir-biriga yaqin tovushlarni farqlash boshqa chet tillarini o'rganishda ham qo'l keladi.
• Ishonch. Butunlay boshqa yozuvni o'zlashtirgan odam keyingi tilga xotirjamroq kirishadi.

Bu yerda katta va'da yo'q: bular har qanday muntazam mashg'ulotning tabiiy natijasi. Harflar va ularning shakllari haqida batafsil: arab alifbosi: 28 ta harf.

Arab tili yoki ingliz tili: qaysi biridan boshlash

Javob maqsadga bog'liq:

• BAAda yoki xalqaro kompaniyada ishlash — avval ingliz tili, keyin arab tili.
• Savdo, tarjima, sharqshunoslik — ikkalasi ham kerak: ingliz tili hujjatlar va xalqaro yozishmalar uchun, arab tili bevosita muloqot, matbuot va ilmiy adabiyot uchun.
• Sayohat — kurortlar uchun ingliz tili yetarli, mustaqil sayohat uchun arab tilining asoslari foydali.
• Bola uchun — markazimizda arab tili guruhlariga 4 yoshdan, ingliz tili guruhlariga 7 yoshdan qabul qilinadi; ikkalasini parallel o'qish ham mumkin. Yosh bo'yicha batafsil: bolani necha yoshdan arab tiliga berish kerak.

Ikki tilni parallel o'rganayotgan kattalar uchun asosiy shart — vaqt. Har bir tilga haftasiga 2–3 mashg'ulot va uyda qisqa takrorlash kerak bo'ladi. Bizda arab tili kursi o'rtacha 7–9 oy davom etadi (muddat haqida batafsil), ingliz tili kursi esa 9–12 oy davom etib, General English dasturi bo'yicha Intermediate darajagacha olib boradi.

Arab tili sizga mos kelish-kelmasligini bilmoqchi bo'lsangiz, Toshkentdagi arab tili kursimizda birinchi dars bepul — ustoz va guruhni ko'rib, keyin qaror qilasiz.

Ko'p beriladigan savollar

Arab tilini bilsam, albatta ish topamanmi?

Faqat tilning o'zi ish topishga yetmaydi, u kasbga qo'shimcha bo'ladi. Toshkentdagi ish e'lonlarida odatda avval ingliz yoki rus tili so'raladi, arab tili esa ustunlik sifatida ko'rsatiladi.

Kursni tugatgach tarjimon bo'la olamanmi?

Kurs yakunida o'quvchi harakatlar bilan yozilgan matnni to'g'ri talaffuz bilan o'qiydi, arab tilidagi oddiy kitobni mustaqil o'qiy oladi va grammatika asoslarini biladi. Professional tarjimonlik uchun bundan keyin qo'shimcha o'qish va ko'p amaliyot kerak.

Arab davlatlarida hamma bir xil arab tilida gapiradimi?

Yozuv, yangiliklar va rasmiy hujjatlarda hamma joyda bitta adabiy til — fusha ishlatiladi. Kundalik so'zlashuv esa mintaqaga qarab farq qiladi, shuning uchun o'rganishni fushadan boshlash qulayroq.

Arab tilini noldan qayerdan boshlash kerak?

Avval alifbo, keyin qisqa unlilar (harakatlar), so'ng o'qish va shundan keyingina grammatika. Har bir bosqich va unga ketadigan vaqt noldan o'rganish yo'l xaritasida yozilgan.