Rus tilini bilmaydigan bolani rus sinfiga berish kerakmi?

Rus tilini bilmaydigan bolani rus sinfiga berish mumkin, lekin natija ikki narsaga bog'liq: bolaning o'zi qanchalik tayyor va uyda unga qanday yordam beriladi. Asosiy uch qadam — maktabga 6–12 oy qolganda rus tilini muntazam eshittirish, uyda ona tilini saqlab qolish va birinchi oylarda sinf rahbari bilan doimiy aloqada bo'lish. Qaysi sinfni tanlash — har bir oilaning o'z qarori: o'zbek sinfi ham, rus sinfi ham bolaga yaxshi ta'lim bera oladi.

Toshkentda bu holat ko'p uchraydi: uyda o'zbekcha gaplashiladi, hovlida ikki til aralash, sentyabrda esa bola hamma dars rus tilida o'tadigan rus sinfiga (ko'pchilik «rus maktabi» deydi) boradi. Quyida — bola tayyorligini qanday bilish, maktabgacha qolgan yilda uyda nima qilish, ota-ona rus tilini yaxshi bilmasa bolaga rus tilini qanday o'rgatish va birinchi sinfda qiyin bo'lsa nima qilish haqida.

Bola rus sinfiga tayyormi: 4 ta belgi

Tayyorlik — rus tilida ravon gapirish degani emas. 6–7 yoshli bola uchun quyidagi to'rt belgi ancha muhimroq. Bu belgilar bo'lsa, bola yangi tilga odatda bir necha oy ichida moslasha boshlaydi. Bo'lmasa, bu rus sinfiga yo'l yopiq degani emas — shunchaki tayyorgarlikka ko'proq vaqt va e'tibor kerak bo'ladi.

• Oddiy ko'rsatmalarni tushunadi. «Садись», «возьми карандаш», «открой книгу», «иди сюда» kabi qisqa topshiriqlarni tarjimasiz bajaradi. Birinchi haftalarda darsda aynan shunday gaplar ko'p eshitiladi, ko'pincha butun sinfga qaratilgan shaklda: «Садитесь», «Откройте тетради».
• Qisqa iboralarni takrorlaydi. «Можно выйти?», «Я не понял(а)», «Спасибо» kabi 2–3 so'zli gaplarni eshitib, qaytara oladi. Takrorlashdan uyalmasa — yanada yaxshi.
• O'zbek tilida bemalol gapiradi. Ona tilida kun davomida nima bo'lganini, nimani xohlashini, nimadan xafa bo'lganini tushuntira oladi. Ona tilida so'z boyligi katta bola ikkinchi tilni ham osonroq o'zlashtiradi: tushunchalar unda allaqachon bor, faqat yangi nomlarni o'rganadi.
• Yangi odamlarga moslasha oladi. Bog'chada, mehmonda, yangi hovlida tengdoshlari bilan tez til topisha oladi, notanish kattaga savol bera oladi. Rus sinfida birinchi oylarda bola ko'p narsani tushunmaydi va bunga xotirjam qaray olishi kerak.

Bu belgilarni bir kunda tekshirib bo'lmaydi. Bolani bir necha hafta kuzating va bog'chadagi tarbiyachining fikrini ham so'rang — u bolani har kuni guruhda ko'radi.

Maktabga 6–12 oy qolganda uyda nima qilish mumkin

Tilga moslashishning asosi — muntazamlik. Har kuni 20–30 daqiqa shug'ullanish haftasiga bir marta ikki soat o'tirgandan ko'ra ko'proq foyda beradi.

• Rus tilidagi multfilmlar. Bola o'zbek tilida allaqachon ko'rgan multfilmni rus tilida qo'ying. Syujetni biladi, shuning uchun so'zlarni vaziyatdan tushunadi. Bitta qisqa qism yetarli, ekran vaqtini oshirish shart emas.
• Audio ertaklar. Uxlashdan avval yoki mashinada. «Колобок», «Репка», «Теремок» — yaxshi boshlanish: qisqa, gaplari takrorlanadi.
• Ovoz chiqarib o'qish. Rasmli kitobni rus tilida o'qing yoki buni rus tilini biladigan qarindoshdan so'rang. Bola rasmni ko'rsatib, so'zni takrorlasin.
• Rus tilida gapiradigan tengdoshlar. Hovlidagi, bog'chadagi yoki to'garakdagi rusiyzabon bolalar bilan o'yin — tabiiy mashq: bolalar tengdoshlaridan ko'p narsani tez ilib oladi.
• Uy buyumlariga yorliqlar. Stol, eshik, deraza, muzlatgichga kichik qog'oz yopishtiring: «стол», «дверь», «окно», «холодильник». So'zlar har kuni ko'z o'ngida turadi, bola esa kirill harflarini ham asta-sekin taniy boshlaydi.
• Qisqa kundalik tartib. Masalan, nonushtadan keyin 10 daqiqa rus tilida o'yin: ranglarni, raqamlarni, oshxonadagi narsalarni aytish. Vaqt doimiy bo'lsa, bola buni dars emas, odat deb qabul qiladi.

Nimadan qochish kerak: bolani imtihon qilishdan («Qani, bu ruschada nima?»), boshqa bolalar bilan solishtirishdan va «rus tilini bilmasang, maktabda qiynalasan» deb qo'rqitishdan. Bu bosqichda maqsad — rus tili bola uchun begona va qo'rqinchli narsa bo'lmasligi.

Uyda o'zbekcha gaplashilsa, bolaga rus tilini qanday o'rgatish mumkin

Ko'p oilalarda ota-onaning o'zi rus tilini yaxshi bilmaydi va bu to'siq emas. Bolaga uyda ota-onaning til bilimidan ko'ra tartib va qo'llab-quvvatlash ko'proq kerak.

Mutaxassislar ko'p tavsiya qiladigan usul — «bir vaziyat — bir til». Tillar orasidagi chegara aniq bo'lsa, bola ularni osonroq ajratadi. Chegarani uch xil usulda qo'yish mumkin:

1. Odam bo'yicha. Buvi yoki tog'a bola bilan faqat ruscha gaplashadi, ota-ona — faqat o'zbekcha.
2. Joy bo'yicha. To'garakda yoki bog'chada — ruscha, uyda — o'zbekcha.
3. Vaqt bo'yicha. Kechki ertak — ruscha audio, qolgan vaqt — o'zbekcha.

Rus tilida gapiradigan qarindoshlar, qo'shnilar yoki oilaviy tanishlar bo'lsa, ulardan haftasiga bir-ikki marta bolaga vaqt ajratishni so'rang: birga sayr, o'yin, kitob. Bunday odam bo'lmasa, audio va video materiallar rus nutqining asosiy manbai bo'ladi — ularda talaffuz to'g'ri va tabiiy.

Yana bir maslahat: iloji boricha bir gapni bitta tilda tugating — shunda bola har bir tilning to'g'ri namunasini eshitadi. Masalan, «Qani, возьми ложку, keyin ovqatni ye» o'rniga butun gapni o'zbekcha ayting. Ba'zan tillar aralashib ketsa, bundan xavotirlanmang. Rus tilini yaxshi bilmasangiz, bola bilan to'g'ri va boy o'zbek tilida gaplashing — bu ham katta yordam.

O'zingiz ham rus tilida gapirishni o'rganmoqchi bo'lsangiz, kattalar uchun alohida maqola bor: rus tilida gapirishni o'rganish.

Bola 1–2-sinfda qiynalayotgan bo'lsa

Birinchi oylarda qiynalish — tabiiy hol, ayniqsa uyda rus tilida gapirilmasa. Bola charchab qaytishi, darsda jim o'tirishi yoki uy vazifasini tushunmasligi mumkin. Bunday paytda to'rt narsa yordam beradi.

1. Sinf rahbari bilan gaplashing. Bola darsda nimani tushunadi, qayerda to'xtab qoladi, sinfdoshlari bilan munosabati qanday — buni ustoz yaxshiroq ko'radi. Oyiga bir marta qisqa suhbat ham yetarli.
2. Jazolamang. Tushunmaslik — dangasalik emas. Past baho uchun koyish bolani tildan ham, maktabdan ham uzoqlashtiradi. Faqat natijani emas, harakatni ham maqtang.
3. Uy vazifasi uchun doimiy tartib. Har kuni bir xil vaqtda, bir xil joyda. Topshiriqni avval birga o'qing, bola nima so'ralayotganini tushunsin, keyin o'zi bajarsin.
4. Tizimli darslar qo'shing. Multfilm va ertaklar yetmay qolsa, grammatikani bosqichma-bosqich tushuntiradigan darslar kerak bo'ladi.

Toshkentdagi Savod o'quv markazida rus tili kursi bolalarni 7 yoshdan qabul qiladi. Maktab o'quvchilari va kattalar alohida guruhlarda o'qiydi. Asosiy ma'lumotlar:

• Guruh: 15 kishi.
• Dars: 90 daqiqa, haftasiga 2–3 marta.
• Davomiyligi: 6 oy.
• Dastur: alifbo va to'g'ri talaffuz, kelishik tizimi, fe'l zamonlari va turlari, gap qurilishi, kundalik so'zlashuv, matn o'qish va tushunish.
• Narx: oyiga 560 000 – 720 000 so'm, aniq summa filial va guruhga qarab farq qiladi.

Rostini aytish kerak: rus tili bo'yicha maktabgacha yoshdagi bolalar uchun guruh yo'q — guruhlarga 7 yoshdan qabul qilinadi. 6 yoshli bolani uyda yuqoridagi usullar bilan tayyorlash mumkin. Yaqin filialdagi guruhlar va vaqtlarni call-markazdan aniqlash mumkin: +998 78 113 93 39. Filiallar har kuni 08:00 dan 18:00 gacha ishlaydi, manzillar filiallar sahifasida.

Ikki til aralashsa: qachon bu odatiy hol, qachon mutaxassisga borish kerak

Ikki tilli bola ko'pincha bir gap ichida ikki tildagi so'zlarni ishlatadi: «Oyi, men сегодня rasm chizdim» yoki «Я хочу olma». Ota-onalar, ayniqsa buvilar buni eshitib xavotirga tushadi, lekin bu odatda tabiiy bosqich. Bola bor so'z boyligining hammasidan foydalanyapti: bir tilda so'z topolmasa, ikkinchisidan oladi. So'z boyligi oshgani sari tillar o'z-o'zidan ajraladi.

Bunday paytda bolani gap o'rtasida to'xtatib tuzatmang. To'g'ri shaklni shunchaki o'zingiz takrorlang: «Ha, bugun rasm chizibsan. Qanday rasm?» Bola gapini tugatganini va tushunilganini his qilsin.

Logopedga murojaat qilish kerak bo'lgan holatlar boshqacha ko'rinadi:

• bola ikkala tilda ham tengdoshlaridan sezilarli orqada qoladi, faqat rus tilida emas;
• ona tilida ham gap tuzish yoki tovushlarni aytishda doimiy qiyinchilik bor;
• bola avval bilgan so'zlarini unuta boshlagan yoki gapirishdan butunlay qochyapti;
• tarbiyachi yoki ustoz ham nutqda muammo borligini aytyapti.

Asosiy mezon — ona tili. Bola o'zbek tilida yoshiga mos gapirsa, rus tilidagi qiyinchilik odatda vaqt va mashq bilan o'tadi. Ona tilida ham muammo bo'lsa, sabab, ehtimol, ikki tillilikda emas va uni mutaxassis bilan aniqlagan ma'qul.

Ona tilini qanday saqlab qolish mumkin

Rus sinfida o'qiyotgan bola kunning katta qismini rus tilida o'tkazadi. Uyda buning o'rnini to'ldirish oilaning qo'lida. Bir necha oddiy odat yetarli:

• Uyda o'zbek tilida gaplashing. Kun qanday o'tgani, do'stlari, rejalar haqida — ona tilida, batafsil. Bola ruscha javob bersa ham, siz o'zbekcha davom eting.
• O'zbek tilidagi kitoblarni o'qishda davom eting. Ertaklar, bolalar she'rlari, keyinroq — hikoyalar. Kechki o'qishni navbatma-navbat qilish mumkin: bir kun ruscha, bir kun o'zbekcha.
• Qarindoshlar bilan muloqot. Buvi-buvalar bilan telefonda gaplashish, oilaviy yig'inlar — bola ona tilini jonli holda eshitadi.
• Maktabdagi o'zbek tili darsiga jiddiy qarang. Bu ham boshqa fanlar kabi asosiy fan — uning uy vazifasiga ham shunday e'tibor bering.

Maqsad — bitta tilni ikkinchisi hisobiga emas, ikkalasini birga rivojlantirish. Toshkentda ko'p bolalar ikki tilda erkin gapirib ulg'ayadi, bu keyinroq uchinchi tilni o'rganishda ham qo'l keladi. Bu haqda batafsil: bolaga ingliz tilini necha yoshdan o'rgatish.

Bolangiz 7 yoshga to'lgan bo'lsa va unga grammatikani tizimli o'rganish kerak deb hisoblasangiz, rus tili kursida birinchi dars bepul — guruh va ustoz bilan tanishib ko'rish mumkin.

Ko'p beriladigan savollar

6 yoshli bolani rus tili kursiga olasizlarmi?

Yo'q. Rus tili guruhlariga 7 yoshdan qabul qilinadi. 6 yoshda bolani uyda multfilm, audio ertak va o'yinlar orqali tayyorlash mumkin.

Rus tilini bilmaydigan bola rus sinfiga qancha vaqtda moslashadi?

Har bir bola har xil, lekin odatda bir necha oy kerak bo'ladi. Maktabgacha uyda tayyorlangan, ona tilida bemalol gapiradigan va yangi odamlarga tez moslashadigan bola bu davrni osonroq o'tkazadi.

Rus sinfi bolaning o'zbek tiliga zarar beradimi?

Oila uyda ona tilini qo'llab-quvvatlasa, bola odatda ikkala tilni ham saqlab qoladi. Uyda o'zbekcha gaplashish, o'zbek tilidagi kitoblar va qarindoshlar bilan muloqot bunga yetarli asos bo'ladi.

Rus tili kursi qancha davom etadi va narxi qancha?

Kurs 6 oy davom etadi: haftasiga 2–3 marta, har dars 90 daqiqa, guruhda 15 kishi. Oylik to'lov 560 000 – 720 000 so'm, aniq summa filial va guruhga qarab farq qiladi.

Bola o'zbekcha va ruscha aralashtirib gapirsa xavotir olish kerakmi?

Odatda yo'q — bu ikki tilli bolalarda uchraydigan tabiiy bosqich. Agar bola ikkala tilda ham tengdoshlaridan orqada qolsa, mutaxassisga murojaat qilish kerak.